Myeloom
Wat is een myeloom?
Myeloom: een aantasting van het beenmerg
Multipel myeloom is een aandoening van het beenmerg (niet te verwarren met het ruggenmerg). Het gaat dus niet om botkanker in de eigenlijke zin van het woord, maar om kanker van de inhoud van het bot. In het beenmerg, in het bijzonder dat van lange beenderen zoals het dijbeen (femur), worden bloedcellen aangemaakt: witte en rode bloedcellen en bloedplaatjes. Deze productie is erg groot: naar schatting worden er dagelijks meer dan 400 miljard bloedcellen aangemaakt.
Verdediging tegen infecties
Een bepaald type witte bloedcellen, de plasmocyten, is verantwoordelijk voor het aanmaken van antistoffen. Antistoffen (of immunoglobulinen) hebben een bijzonder belangrijke rol bij de verdediging van ons lichaam tegen bijvoorbeeld infecties. Er bestaan verschillende types immunoglobulinen: A, D, E, G, M … met elk een verschillende rol.
Genetische mutaties
Een myeloom ontstaat door een genetische mutatie van een van deze specifieke witte bloedcellen, die zich op een ongecontroleerde manier beginnen te vermenigvuldigen. Terwijl ze zich vermenigvuldigen, wordt een identiek immunoglobuline (antistof) aangemaakt. Dit wordt een paraproteïne of ‘monoclonaal proteïne’ genoemd. Dat komt omdat het aangemaakt wordt door eenzelfde cel die zich op ongebreidelde wijze vermenigvuldigt.
Symptomen van myeloom
De symptomen van multipel myeloom worden veroorzaakt door meerdere fenomenen:
- verhoogde viscositeit (stroperigheid) van het bloed,
- activering van de botafbrekende osteoclasten, zoals bij botmetastasen,
- invasie van het beenmerg door kankercellen.
Symptomen zijn, onder andere:
- anemie (tekort aan rode bloedcellen) door invasie van het beenmerg, maar ook door een verminderde aanmaak van erytropoëtine in de nieren. Deze stof is onmisbaar voor de aanmaak van rode bloedcellen;
- een verhoogd infectierisico door een verminderde aanmaak van witte bloedcellen en een daling van het aantal ‘normale’ antistoffen;
- botpijn, vaak veroorzaakt door zogenaamde pathologische fracturen;
- osteoporose (verminderde botdichtheid);
- verminderde nierfunctie (nierinsufficiëntie) veroorzaakt door paraproteïnen (abnormale immunoglobulinen) die toxisch zijn voor de nieren;
- misselijkheid, braken, verwardheid… mogelijk veroorzaakt door een verhoogde calciumspiegel (hypercalciëmie);
- …
Maar in het begin van de aandoening vertonen veel patiënten geen enkel symptoom.
De diagnose van myeloom
Bloedonderzoek
Een bloedonderzoek kan het volgende aantonen:
- vaak het bestaan van anemie (verminderd aantal rode bloedcellen) en soms een tekort aan witte bloedcellen en bloedplaatjes),
- vooral, door een onderzoek met de naam proteïnenelektroforese, een abnormale verhoging van een bepaald proteïne, een monoclonaal immuunglobuline of paraproteïne. Deze ‘monoclonale piek’ is aanwezig bij de meeste patiënten.
Onderzoek van het beenmerg
Om de diagnose van myeloom te bevestigen, en voor het bepalen van de prognose, is een onderzoek van het beenmerg (beenmergpunctie) noodzakelijk.
Er moet dus een beenmergstaal worden afgenomen, ofwel via een naaldpunctie, ofwel met een biopsie. In beide gevallen wordt ook een staal botweefsel afgenomen.
Radiologische onderzoeken
- Met een radiologische onderzoek wordt duidelijk of er sprake is van osteoporose (verminderde botdichtheid) en lokale botafbraak (osteolyse).
- Vaak wordt gebruik gemaakt van nucleaire magnetische resonantie (NMR- of MRI-scan), in het bijzonder wanneer er een vermoeden is dat het ruggenmerg wordt samengedrukt, bijvoorbeeld bij wervelletsels.
- Met een PET-scan kunnen actieve myeloomletsels over het hele lichaam gevisualiseerd worden.
Behandeling van myeloom
Een aangepaste behandeling
Zoals bij alle gevallen van kanker moet de behandeling van myeloom worden aangepast aan de leeftijd van de patiënt, andere aanwezige ziekten, de ernst van het myeloom…
De behandeling van myeloom heeft meerdere doelstellingen:
- verlengen van het leven van de patiënt,
- verminderen van de pijn,
- optimaliseren van de levenskwaliteit.
De belangrijkste behandelingen zijn:
- chemotherapie,
- radiotherapie,
- corticosteroïden en afgeleide producten,
- bisfosfonaten,
- pijnstillers,
- erytropoëtine of afgeleide producten tegen anemie,
- orthopedische chirurgie voor bepaalde fracturen of bijvoorbeeld bij beenmergcompressie,
- meer recente behandelingen zoals thalidomide, immuunmodulatoren…
Een hoge dosis chemotherapie gevolgd door transplantatie
Bij sommige patiënten wordt een hoge dosis chemotherapie voorgesteld om kwaadaardige plasmocyten te vernietigen. Dit type chemotherapie vernietigt ook de beenmergcellen die witte en rode bloedcellen en bloedplaatjes aanmaken. Ze moet dus gevolgd worden door een beenmergtransplantatie.
Indien mogelijk maakt de arts gebruik van een autotransplantaat, een beenmergtransplantaat van de patiënt zelf dus, dat is afgenomen vóór de toediening van chemotherapie, en waaruit de kankercellen verwijderd zijn.
Als dit niet mogelijk is wordt een allotransplantaat gebruikt. Hiervoor moet een geschikte donor gezocht worden.
Volg de medische actualiteit en abonneer u op de nieuwsbrieven van MediPedia.
Zij getuigen
BotkankerProf. Jean-Jacques Body, endocrinoloog en specialist botziekten in het UVC Brugmann
BotkankerProf. Bertrand Tombal, dienst urologie van de Cliniques Universitaires Saint-Luc
MediPedia Facebook